Til hliðar/Side Effects
Neskirkja 25. maí – 6. september 2026
Steingrímur Gauti Ingólfsson (f. 1986) er myndlistarmaður búsettur í Reykjavík. Hann lauk BA- gráðu í myndlist frá Listaháskóla Íslands árið 2015 og stundaði einnig nám við Universität der Künste í Berlín. Verk hans hafa verið sýnd víða á undanförnum árum, bæði hérlendis og erlendis. Af nýlegum einkasýningum ber helst að nefna Hlé / Break á Vinnustofu Kjarval 2025, Lingering Space í Listval 2024 og Chop Wood, Carry Water í Galerie Marguo í París 2025. Verk hans má finna bæði í opinberum- og einkasöfnum í Evrópu, Bandaríkjunum og Asíu.
Viðtal – Halla Þórlaug Óskarsdóttir
Steingrímur Gauti tekur hlýlega á móti mér á vinnustofu sinni. Hann biðst afsökunar á að vera seinn, það hafi verið tímafrekt að koma öllum á sinn stað þennan morguninn. Það er ekki að sjá á honum að hann sé stressaður, eða hafi verið það rétt áðan.
ZEN
Fyrir um áratug fór Steingrímur að stunda Zen-hugleiðslu. Hugleiðslan breytti öllu í lífi hans, segir hann. Hún breytti nálguninni.
„Hún breytti því hvernig ég hugsa um lífið og hvernig ég kýs að fara í gegnum það. Sleppa tökum á fyrirframgefnum hugmyndum, en búa samt í haginn.“
TÖK
Vinnustofan er björt, þar er hátt til lofts og nóg pláss fyrir plöntur sem vaxa meðal stórra striga og nýbakaðra keramíkmuna. Hér gerir Steingrímur Gauti tilraunir, hér strekkir hann striga, málar, klippir sundur og saumar saman. Raðar og endurraðar. Málar yfir.
„Ég reyni enn í dag að nálgast þetta með huga byrjandans,“ segir Steingrímur. „Að vita minna og hlusta meira. Listin hefur orðið hluti af þessu ferli. Ekki sem eitthvað sem ég geri, heldur sem staður þar sem ég get verið heiðarlegur. Þar sem ég þarf ekki að þykjast skilja, þar sem ég má fara hægt, endurtaka, gera mistök og leyfa hlutunum að koma í ljós. Kannski er þetta ekki svo ólíkt bataferlinu. Að hætta að reyna að stjórna öllu og leyfa einhverju dýpra að taka við.“
Yfir rýminu er ró, þrátt fyrir að þar úi allt og grúi af efniviði. Verk í vinnslu kallast á við fullbúin verk. Hvernig veistu hvenær þú ert búinn, á hvað hlustarðu?
„Þetta er sífella, ég veit í raun bara hvenær ég hef farið of langt. Þá þarf ég stundum að fara til baka. Ég er ekki með neina sögu sem ég vil segja, það sem ég vil segja er bara þetta.“
Hann bendir í kringum sig, óljóst, ekki stýrandi. Ég fæ að túlka. Á sumum myndunum er texti, orð, líka óljós. Orðin draga mig ósjálfrátt til sín og ég rýni í flötinn.
ORÐ
„Þegar ég nota texta eða tungumálið í verkum þá er það ekki til þess að segja eitthvað heldur til meira til þess að gabba.“
Í Zen er aðferð sem kallast kōan, sem gengur út á það að brjóta upp hefðbundna rökhugsun og þjálfa innsæið. Til þess eru settar fram gátur sem eru í raun óleysanlegar, spurningar eins og „Hvernig var andlit þitt áður en foreldrar þínir fæddust?“ eða „Hvernig hljómar klapp einnar handar?“ Markmiðið er þannig ekki að finna rökrétt svar heldur einhvers konar tjáningu sannleikans.
Það má segja að þetta kallist á við aðferðarfræði dadaista, þar sem óvæntar tengingar áttu að ganga gegn hefðbundinni merkingu hlutanna og jafnvel sýna fram á merkingarleysi.
Í þessu er fólgin trú á innsæi eða dulvitund.
TRÚ
Það felst ákveðið frelsi í að sleppa tökum á fyrirframgefnum hugmyndum og stjórninni og leyfa hlutunum að koma í ljós. Verk Steingríms sýna þó skýr höfundareinkenni og hvert og eitt þeirra virðist „heilt“, eða fullgert. Mig langar að vita meira um vinnuferlið, mér finnst heillandi hvernig hann treystir því. Traust er orð sem kemur aftur og aftur upp í huga mér. Ég spyr Steingrím út í traustið.
„Það er lærð og æfð hegðun,“ segir hann. „Galdurinn er að vinna nógu mikið til þess að búa til eitthvert ferli sem síðan er hægt að ganga inn í.“
Í Zen snýst traustið um að mæta ferlinu af fullri athygli þar til „þú“ hættir að reyna að hafa áhrif á það. Endurtekningin er aðferð til að vinna gegn egóinu, gegn lönguninni til að grípa inn í með fyrirframgefnar hugmyndir.
„Þú þarft að vinna nógu mikið til þess að hafa búið til eitthvað ferli sem þú getur gengið inn í. En þegar þú hefur fundið það, þegar þú ert komin með – við getum kallað það sjálfstraust – þá geturðu breytt, því þú ferð ekki aftur á núllpunkt.“
Endurtekningin verður einhvers konar bjargráð.
RÁÐ
Að mæta. Að endurtaka meðvitað. Að búa til ferli. Ég spyr Steingrím hvort hann sé við stjórnvölinn. Hann hugsar sig um.
„Þetta er kannski dálítið eins og að fljúga flugvél. Ef þú ert flugmaður, þá þarftu yfirleitt ekki mikið að hugsa meðan á fluginu stendur, þetta er að mestu sjálfvirkt, en þú þarft samt að vita hvað þú þarft að gera til að koma þér út úr vandræðum. Þetta er eins fyrir mig.“
Í hvers konar vandræðum lendir þú?
„Við erum misjöfn, eigum misjafna daga. Það eru dagar þar sem maður er flatur.“
Og hvaða neyðarhnappa notarðu þá?
„Þá fer ég að lemja saman ramma.“
Með því að mæta í stúdíóið, líka á dögum þar sem andinn er fjarri góðu gamni, og þvinga sig til að mæta ferlinu af fullri athygli, byrja að lemja saman ramma, líkamlegri vinnu sem krefst ekki innblásturs, kems hann inn í ferlð. Þannig vinnur hann gegn óttanum, efanum og egóinu sem vill standa í vegi fyrir sköpuninni.
EGÓ
Að taka færri ákvarðanir getur líka verið leið til að gefa egóinu minna pláss.
Á vinnustofunni eru verkfæri, efniviður og plöntur. Þar er líka saumavél sem Steingrímur notar til að sauma saman striga. Hann segir mér að hann hafi byrjað á því í sparnaðarskyni, á námsárunum. Það sé dýrt að kaupa striga á stóran ramma.
Hann býður mér sæti og fær sér líka sjálfur sæti. Stóllinn sem hann býður mér að setjast í er hár en sjálfur sest hann á lítinn koll.
Þú talaðir áðan um að búa í haginn?
„Markmiðið er kannski að búa þannig í haginn að þú þurfir að taka sem fæstar ákvarðanir. Af því lífið er flókið og alltaf fullt af hlutum sem þú ræður ekki við.“
ÓGN
En frelsið, sem fólgið er í að sleppa tökunum, getur líka verið ógnvekjandi.
„Ég held að ég sé hræddastur við þýðingu verkanna, eða kannski frekar merkingarleysi. Af því vinnan mín snýst svo mikið um að stjórna ekki öllu þá skil ég stundum ekki alveg hvað ég er að gera.“
Þess vegna verður traustið svo mikilvægt, traustið á sjálfu ferlinu. Að mæta aftur og aftur, jafnvel þegar það virðist tilgangslaust, merkingarlaust, þar til athöfnin verður næstum ósjálfráð. Þá geta hlutirnir komið í ljós án þess að vera þvingaðir fram.
ROF
Verkin á sýningunni kallast á, þau eru tengd. Litir tengja þau, form, áferð og línur. Litirnir kalla fram tilfinningar og minningar um kulda (snjó, stein), áferð (ryð), sólargeisla á kletti. Organísk geómetrían er dáleiðandi, óvænt uppbrot finna sér félaga, endurtekningar en samt svo sterk tilfinning um að hver og einn bútur sé einstakur, hver og ein lína. Kannski eins og dagar okkar og upplifanir.
Á einum veggnum eru 29 smærri verk í sömu hlutföllum. Í horninu er eins og eitt hafi sloppið. Eins og hægt væri að renna verkunum til, mynda nýja heild, eins og leikfang úr flugferð í æsku. Eða eins og heild hafi verið leyst upp, skorin í sundur, svo hún andi. Hver eining hafi öðlast nýjan tilgang. Einingarnar eru einstakar en samt endurteknar.
Verkin kallast á, bæði stóru og smáu, en þó eru þau ólík. Sum eru þakin þykku lagi af málningu en á öðrum er liturinn svo þunnur að striginn skín í gegn, jafnvel aðeins varinn gegnsæju efni. Sum verkin eru sundurskorin og saumuð saman, önnur eru óskorin heild.
Þykkt. Þunnt. Strekkt. Saumar.
Línur. Litir.
Skil.
Skurðir.
Eining. Uppbrot. Sameining.
Það er spenna í verkunum, líf: í þykkt málningarinnar, óvæntum slaka í samskeytum, eða strekktum saumum sem ríghalda flötum saman. Stundum finnur lína óvænt framhald, heldur áfram á næsta flöt. Þetta er sífella án fyrirframgefinna hugmynda, ómeðvitað ferli, traust á því að það sem koma á í ljós komi í ljós.
Skurðir. Skil. Sameining.